Yıllara Göre Yatırım Teşvik Sistemine Genel Bir Bakış

Yatırım teşvik sisteminin amacı, ekonomik büyümeyi desteklemek ve ülkemizdeki bölgesel gelişmişlik düzeyi farklılıklarını azaltmak, büyümenin ve kalkınmanın ülke çapına dağılmasını sağlamaktır. 

Bu yazıda, 2022, 2023 ve 2024 yılı verilerine bakarak sistemin amacına ulaşıp ulaşmadığına bakacağız. Veriler Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’ndan alınmıştır. Karşılaştırmalı olarak, teşvikten yararlanma miktarı, teşvik uygulamasının bölgelere göre dağılımı, sektörel dağılım ve en son da destek unsurlarının dağılımı üzerinden teşvik sisteminin amacına ne derecede yaklaştığına dair bir fikir sahibi olmaya çalışacağız. 

Yıllara Göre Belge Sayıları

Değerlendirme:

- 2023 yılında yatırım teşvik belgesi sayısında önemli bir artış görülmüştür.

- 2024 yılında teşvik belgesi sayısı 12.218'e gerileyerek önceki yıla kıyasla (hatta 2022 yılının da gerisinde) azalmıştır.

Bölgelere Göre Dağılım

Bölgesel Harita

Değerlendirme:

• 2023 yılında bütün bölgelerde belge sayısında bir artış olduğu görülmektedir. 

- 2024 yılında bütün bölgelerde bir önceki yıla göre belge sayısının azalmasının ve hatta 2022 yılı verilerinin    bile altına indiği görülmektedir.

- 2023 yılında I. ve II. Bölge'deki teşvik belgelerinde artış yaşanmıştır.

- 2024 yılında I. Bölge'de önemli bir düşüş görülmüştür.

-IV. ve V. Bölgeler en az teşvikten yararlanan bölgeler olarak görünüyor. 6. Bölgede ise 2022 yılından itibaren belirgin bir artış söz konusu. Yatırım teşvik belgesi alan bölgeler içinde istikrarlı bir konumdadır.

Bu verilere baktığımızda zaten gelişmişlik seviyesi belli bir düzeyde olan illerin teşvikten daha fazla yararlandığı görülmekle birlikte 6. Bölgede yer alan illerin teşvikten yararlanma oranın hemen hemen 2. ve 3. Bölgedeki sayılara yakınsadığı görülmektedir. Belge sayılarına bakıldığında 4, 5. Bölgelerin sistemden yararlanma oranının hala düşük olduğu görülmektedir.

Destek Unsurlarının Dağılımı: 

Değerlendirme:

- En çok yararlanılan teşvik unsuru bölgesel destek olmuştur.

- 2023 yılında bölgesel destekli teşvik belgelerinde artış yaşanmıştır.

- 2024 yılında bölgesel ve stratejik destekli teşviklerde önemli bir düşüş gözlemlenmiştir.

- Genel destek kapsamındaki teşvikler üç yıl boyunca nispeten dengeli kalmıştır.

En Çok Yararlanan Sektörler:

Değerlendirme:

- İmalat sektörü her yıl en fazla teşvik belgesi alan sektör olmaya devam etmektedir.

- 2023 yılında enerji sektörüne yönelik teşviklerde artış gözlemlenirken, 2024'te bu rakam düşmüştür.

- Madencilik ve tarım sektörleri en düşük teşvik alan sektörler olmuştur.

-Tabloda dikkat çeken bir husus da 2024 yılındaki sektör bazlı belge sayıları 2022 yılının da gerisine düşerken bir tek hizmet sektörünün 2022 yılından da yüksek olduğu ve istikrarlı kaldığı görülmektedir.

Proje Bazlı Destekler

Değerlendirme: 

-Diğer teşvik unsurlarına göre oldukça düşük sayıda bu unsurdan yararlanılmıştır.

-2024 yılında sadece 1 adet belge alımı olmuştur.

Sonuçlar

- 2023 yılında yatırım teşvik belgelerinde belirgin bir artış yaşanırken, 2024'te düşüş görülmektedir.

- İmalat sektörü yatırım teşvik belgelerinde başı çekerken, enerji sektörü dalgalanmalar göstermektedir.

• Hizmet sektörü belirgin bir azalış göstermeyen ve hatta 2022 yılının gerisine düşmeyen tek sektördür.

- Bölgelere göre analizde I. Bölge'de 2024 yılında sert bir düşüş yaşanmış, VI. Bölge ise istikrarını korumuştur.

Genel tabloya bakıldığında 2024 yılındaki belge sayılarındaki sert düşüşlerinin sebebinin ülkemizdeki ve dünyadaki ekonomik durgunluktan kaynaklı olduğu yorumu yapılabilir. I. Ve V. bölge hariç teşvik dağılımın diğer bölgelerde birbirine yakın olduğu görülmekle birlikte V. bölgenin diğer bölgelere göre belirgin bir şekilde az sayıda teşvikten yararlandığı, bununla birlikte I. Bölgedeki  teşvik sayısının yine büyük bir farkla diğerlerine göre belirgin bir şekilde fazla olduğu görülmektedir. 

Yine ülkemiz için stratejik önemdeki projelerle, teknolojik dönüşüm sağlayacak yatırımların imalat ve hizmet sektörünün oldukça gerisinde kaldığı görülmektedir. 

Kaynaklar:

1 - Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı